PENZIONISANJE NEKAD I SAD Bilo je lakše ali svetski trend neminovno melje, još se dobro i držimo po pitanju penzionih uslova

Prošlo je više od 30 godina od izlaska prvih republika iz njenog sastava a nekadašnji i sadašnji penzioneri često porede uslove penzionisanja nekada i sada.

U nekadašnjoj SFRJ, kažu mnogi, kvalitet života je bio bolji ali reklo bi se da je ceo svet bio bolji i da se u celom svetu nekada bolje živelo.

Prošlo je više od 30 godina od izlaska prvih republika iz njenog sastava a nekadašnji i sadašnji penzioneri često porede uslove penzionisanja tada i sada.

Pre svega, činjenica je da je u vreme Jugoslavije radni vek bio kraći. U penziju se išlo znatno ranije, a i prosečne penzije su bile daleko bliže iznosu prosečne plate.

Starosna penzija

Opšti uslov za starosnu penziju bio je za žene 55 godina života i 20 godina penzijskog staža, a za muškarce 60 godina života i 20 godina penzijskog staža. Postojao je i uslov koji se zadržao i do današnjih dana – 65 godina života za muškarce i 60 godina života za žene, uz navršenih 15 godina staža, za one koji nisu mogli prethodni uslov da ispune. Takođe, muškarci su mogli u penziju sa 40 godina penzijskog staža, a žene sa 35 i to – bez obzira na godine života, a to su bili bolji uslovi od današnjih.

Postojala je i tada mogućnost odlaska u prevremenu starosnu penziju. Za muškarce je uslov bio 55 godina života i 35 godina staža a za žene 50 godina života i 30 godina staža osiguranja. Ova penzija se umanjivala, ali manje nego što je danas slučaj sa prevremenom starosnom penzijom. Takođe, po navršenju 60, odnosno 55 godina života, prevremena starosna penzija se prevodila u punu starosnu penziju, bez umanjenja. Praktično, nije bilo “kazne” za raniji odlazak u penziju.

Invalidska penzija

Uslovi za invalidsku penziju bili su međutim značajno drugačiji od sadašnjih. Najveća razlika je u tome što je pri oceni radne sposobnosti značajnu razliku činilo radno mesto, odnosno zanimanje osiguranika čije se zdravstveno stanje cenilo. Aktuelni propisi nalažu da se osiguraniku utvrdi potpuni gubitak radne sposobnosti. To znači da mora da postoji nesposobnost za obavljanje bilo kog posla. Već iz ove osnovne definicije je jasno da je ovakav uslov teže ispuniti. Jedini izuzetak su policajci i vojnici kojima se utvrđuje nesposobnost za policijsku, odnosno vojnu službu. U vreme Jugoslavije, svim radnicima se utvrđivala nesposobnost samo za posao koji su u vreme izlaska na komisiju obavljali.

Tako su komisije bile daleko fleksibilnije i broj invalidskih penzionera bio je značajno veći u odnosu na danas.

Sa druge strane, uslov staža za većinu je bio oštriji od današnjeg. Aktuelni propisi kažu da je minimum za invalidsku penziju 5 godina staža osim za mlađe osiguranike. Njima u odnosu na godine života može da bude dovoljna 1, 2, ili 3 godine staža.

U nekadašnjoj državi, uslov je bio da period osiguranja pokriva trećinu ukupnog radnog veka. Ovaj pojam bio je dugo u upotrebi. Radni vek se računao tako da se od navršenih godina života oduzmu godine do završetka školovanja. Dakle, radni vek je zavisio od trajanja školovanja. Za većinu osiguranika koji bi zahtev za ostvarivanje prava na invalidsku penziju podneli oko, ili nakon četrdesete godine života, ovaj uslov je značio da bi morali da navrše najmanje 6-7 godina staža osiguranja, a stariji osiguranici i više. Dakle, tražilo se više godina staža osuguranja.

Visina penzije

U Jugoslaviji je obračun visine penzije za većinu osiguranika bio povoljniji. Naime, za osnov se nije uzimao ceo radni vek, već 10 uzastopnih godina u kojima je ostvarena najpovoljnija zarada. Nakon što se odredi osnov, na osnovu ukupnog trajanja staža penzija se određivala kao procenat od osnova. Za takozvani „pun“ penzijski staž (35 godina za žene, 40 za muškarce) penzija je bila 85% od osnova. Dešavalo se čak da neki penzioner dobije veću penziju od plate koju je primao pred kraj radnog veka.

Povlašćene kategorije

Kao i po današnjim propisima, postojale su kategorije koje su ranije odlazile u penziju. Uz ranije penzionisanje, i način obračuna visine penzije bio je povoljniji. Pre svega to su bili pripadnici policije i vojske. Pripadnici vojske, na primer, imali su iznos poslednje plate kao penzijski osnov, a u penziju su išli znatno ranije od drugih.

Ali, da zaključimo, aktuelne geopolitičke pa time i finansijske svetske krize uzele su svoj danak i od penzionera bilo u visini penzija bilo u godinama penzionisanja koja se u mnogim evroskim državama već poela na 67 a preti da se penje još više.

Ostavite komentar