Reč je o jednoj od najrasprostranjenijih krsnih slava u Srbiji, za koju su vezani brojni običaji, predanja i verovanja koja su se prenosila sa generacije na generaciju.

Mitrovdan se svake godine obeležava 8. novembra, odnosno 26. oktobra po julijanskom kalendaru, a u crkvenom kalendaru označen je crvenim slovom. Osim što predstavlja veliki verski praznik, u narodnoj tradiciji ovaj dan ima posebno značenje jer simbolično označava dolazak zime i završetak radova na otvorenom.

Sveti Dimitrije rođen je u Solunu u trećem veku, a prema crkvenom predanju, bio je ugledni vojni zapovednik kome je rimski car Maksimijan poverio zadatak da progoni hrišćane. Međutim, Dimitrije je odbio da izvrši naređenje i otvoreno je propovedao hrišćanstvo.

Zbog toga je uhapšen, bačen u tamnicu i pogubljen. Hrišćani su ga tajno sahranili, a na mestu njegovog groba kasnije je podignuta crkva. Sveti Dimitrije proglašen je zaštitnikom Soluna, dok se njegovo poštovanje vremenom proširilo širom pravoslavnog sveta.

Prema predanju, iz njegovih moštiju poteklo je mirisno miro, zbog čega je dobio naziv Mirotočivi.

U Srbiji mu je posvećen veliki broj crkava, a Mitrovdan je krsna slava brojnih porodica, pojedinih esnafa i dan kada se u nekim mestima održavaju zavetine.

Običaji i verovanja na Mitrovdan

Jedno od najpoznatijih narodnih verovanja vezanih za Mitrovdan odnosi se na dom i porodicu. Naši preci smatrali su da bi uoči ovog praznika svako trebalo da bude u svojoj kući.

Verovalo se da će onaj koga mitrovdanska noć zatekne van sopstvenog doma tokom naredne godine često noćivati po tuđim kućama. Ovaj običaj nije crkveno pravilo, već deo narodnog predanja. Posebno zanimljivo verovanje odnosi se na decu. U pojedinim krajevima Srbije smatralo se da na Mitrovdan roditelji ne bi trebalo da grde mališane, čak ni kada su nestašni. Prema predanju, dete koje tog dana bude prekorevano moglo bi da ostane neposlušno tokom čitave godine.

Zbog toga su roditelji na ovaj praznik tradicionalno bili popustljiviji prema deci.

U nekim delovima Srbije postojali su i običaji povezani sa kućnim poslovima. Žene na Mitrovdan nisu koristile vreteno, češljeve i makaze, dok su u Šumadiji domaćini nekada stavljali belutke u uglove prostorija, verujući da će tako zaštititi kuću od miševa.

Mitrovdan je imao važnu ulogu i u svakodnevnom životu seoskog stanovništva. Smatralo se da do ovog datuma treba završiti velike poljoprivredne poslove, jer nakon njega hladno vreme može da stigne iznenada.

Za ovaj praznik vezana je i čuvena narodna izreka: „Mitrovdanak – hajdučki rastanak, Đurđevdanak – hajdučki sastanak.“

Ona potiče iz vremena kada su se hajduci pred zimu razilazili i sklanjali kod svojih jataka, da bi se ponovo okupljali u proleće, oko Đurđevdana.

U tradicionalnom narodnom kalendaru Mitrovdan je, zajedno sa Đurđevdanom, označavao podelu godine na hladniji i topliji deo.

Zanimljivo je i verovanje da vreme na Mitrovdan može da otkrije kakva nas zima očekuje.

Ako je 8. novembra vedro, prema narodnom predanju, zima će biti oštra i hladna. Ukoliko je dan oblačan, verovalo se da će zimski meseci biti blaži.

Ako na Mitrovdan padne sneg, u narodu se govorilo da je Sveti Dimitrije stigao na belom konju, a postojalo je i verovanje da će se snežni pokrivač zadržati sve do aprila.

Naravno, ova predanja nemaju naučnu osnovu i ne mogu se koristiti za pouzdano predviđanje vremenskih prilika.

Iako su se brojni običaji održali do danas, suština Mitrovdana u pravoslavnoj tradiciji nije u narodnim zabranama i predskazanjima, već u sećanju na Svetog Dimitrija, njegovu veru, hrabrost i stradanje.

Za porodice koje ga proslavljaju kao krsnu slavu, praznik je prilika za molitvu, okupljanje najbližih i očuvanje tradicije koja se prenosi kroz generacije.

BONUS KLIP Pogledajte vesti o EXPO2027:

Expo