Rashodi za penzije u većini zemalja Evrope predstavljaju pojedinačno najveći državni rashod. Ovo je posebno primetno u državama sa socijalnim sistemima, gde je zamišljeno da penzija predstavlja glavni (ako ne i jedini) prihod u starosti. Ali demografske promene – porast životnog veka i nizak fertilitet – znači da će sve viši troškove za penzije padati na sve manji broj radno sposobnog stanovništva. Zato je veliki broj zemalja, među kojima je i Srbija, pribegao povećanju broja godina života neophodnim za odlazak u penziju.
Problem leži u samim osnovama penzionih sistema
Postoji veliki broj državnih penzionih sistema, ali najveći broj njih bazira se na principu tekućeg plaćanja: sredstva koja se izdvajaju preko socijalnih doprinosa ili poreza se ne kapitalizuju (ulažu da bi donela prinos), već se odmah isplaćuju postojećim penzionerima. Logika stoji da će penziju današnjim radnicima isplaćivati njihova deca i naredne generacije. Tako da ni u Srbiji ne postoji nikakav Penzioni fond koji ulaže novac od plaćenih doprinosa, već je to samo transferni račun gde se ova sredstva sakupljaju pre nego što se isplate kao penzije. Ovakav sistem „međugeneracijske solidarnosti“ funkcioniše prilično dobro onda kada imate kratak životni vek i veliki broj dece – ali potpuno krahira kada se situacija obrne. Veliki medicinski napredak zadnjih decenija znači da možemo da lečimo bolesti od kojih se ranije masovno umiralo, pa je očekivani životni vek sve duži, dok demografska tranzicija znači da je broj dece manji nego što je potrebno da se zameni postojeća populacija. Razvijene evropske zemlje ovo pokušavaju da promene visokom stopom imigracije, ali to sa sobom donosi i nevolje integracije novih građana u takva društva koje ne ide uvek glatko, ali problem zemalja sa Istoka kontinenta, uključujući i Srbiju, jeste i visoka stopa emigracije koja ovaj problem čini još većim.
Ove probleme su izbegle samo poneke zemlje, uglavnom one koje još nisu prošle kroz demografsku tranziciju, pa i dalje imaju značajan udeo mladog stanovništva (mada se i ovde stvari menjaju, pogledajte ovde tekst o demografskim kretanjima u Turskoj) ili one koje imaju velika prirodna bogatstva: Norveška i Rusija imaju državne investicione fondove koji se pune prihodima od izvoza nafte i prirodnog gasa, a koji garantuju isplatu penzija tj. iz njihovih sredstava se popunjavaju rupe u penzionom fondu nastale razlikom između sakupljenih socijalnih doprinosa i mase isplaćenih penzija.
