S obzirom da se svet zagreva i led topi, Arktik bi mogao postati plodno tlo za nove virusne pandemije, upozoravaju naučnici.

Biolog Stephane Aris-Brosou i njegove kolege sa Univerziteta Ottawa proučavali su tlo i sediment iz jezera Hazen, najvećeg jezera po volumenu severno od Arktičkog kruga, i nakon sekvenciranja segmenata DNK i RNK pronađenih u tlu pokušali identifikovati prisutne viruse, piše Science Alert.

Zatim su napravili modele reakcije virusa sa životinjskim i biljnim svetom tog područja i otkrili koliki je rizik prelivanja virusa, odnosno njegovog prelaska na druge vrste i nastavka širenja, kao što je bio slučaj s virusom SARS-CoV-2, koji je prešao s divljih životinja na ljude.

"Rizik prelivanja povećava se sa stopom otapanja lednika"


"Rizik prelivanja povećava se sa stopom otapanja ledniaka. Ako klimatske promene pomaknu raspon vrsta potencijalnih virusnih vektora i rezervoara prema severu, Arktik bi mogao postati plodno tlo za nove pandemije", navode naučnici u studiji.

"S evolucijskog stanovišta, virusi lakše zaraze domaćine koji su filogenetski bliski njihovom prirodnom domaćinu, verovatno zato što im je lakše inficirati i kolonizovati vrste koje su genetski slične", dodaju.

U skladu s prethodnim studijama, koje pokazuju kako promenjena prirodna sredina može dovesti do novih načina kombinacija patogena, parazita i domaćina, stručnjaci upozoravaju da bi povećano otapanje lednika moglo dovesti do većeg rizika od prelaska virusa na eukariotske domaćine.

Na primer, pojava antraksa u severnom Sibiru 2016. godine, pri čemu se zarazilo najmanje sedmoro ljudi i umrlo jedno dete, pripisuje se toplotnom talasu. Tokom vrlo visokih temperatura otopio se permafrost, zbog čega je postala izložena zaražena lešina soba. Pre tog događaja poslednja epidemija u regiji bila je 1941.

Životinje i ljudi žive sve bliže


Međutim, povećani rizik od prelivanja razlikovao se u uzorcima tla i jezerskog sedimenta. U tlu se rizik povećao, a zatim opet počeo opadati, dok je onaj u uzorcima sedimenta iz jezera nastavio rasti.

Jedno od objašnjenja je da povećano otapanje lednika i oticanje leda omogućuje da više organskog materijala i prisutnih organizama završi u jezeru umesto da ostane na kopnu.

Visoki Arktik, odnosno najsevernije regije, deo je Zemlje najosetljiviji na klimatske promene. Tokom poslednjih nekoliko decenija nestala je trećina zimskog leda Arktičkog okeana. Uz to, postoji i problem našeg sistemskog uništavanja prirodnih staništa, zbog čega životinje i ljudi žive sve bliže.

"Dvostruki učinak klimatskih promena, povećanje rizika od prelivanja i pomak rasprostranjenosti vrsta prema severu mogli bi imati dramatične posledice na Visokom Arktiku", navode naučnici.

Virusi stari nekoliko hiljada godina


Aris-Brosou i njegove kolege još nisu naveli koliko su nepoznatih vrsta virusa dosad pronašli u uzorcima niti su procenili mogu li ti virusi izazvati infekciju, navodi The Guardian.

Međutim, druga nedavna istraživanja pokazuju da u lednicima ima neidentifikovanih patogena.

Na primer, prošle su godine stručnjaci s Državnog univerziteta Ohajo u SAD-u objavili da su u uzorcima leda s tibetanske visoravni u Kini pronašli genetski materijal 33 virusa, od kojih je 28 novih. Na temelju njihove lokacije procenjuju da su virusi stari oko 15.000 godina.

2014. godine znanstvenici francuskog Nacionalnog centra za naučna istraživanja u Aix-Marseilleu uspeli su oživeti divovski virus koji su izolovali iz sibirskog permafrosta, pri čemu je on ponovno postao zarazan prvi put u 30.000 godina. Šef istraživanja, bioinformatičar Jean-Michel Claverie rekao je tada za BBC da bi izlaganje takvih slojeva leda moglo biti "recept za katastrofu".

"Hoće li to dovesti do pandemije? Ne znamo"


No Aris-Brosoua ističe da predviđanje visokog rizika prelivanja nije isto što i predviđanje stvarnog prelivanja ili pandemije.

"Sve dok virusi i njihovi vektori prelaska nisu istovremeno prisutni u okolini, verovatnost nekog dramatičnog scenarija ostaje niska", navodi Aris-Brosoua.

S druge strane, predviđa se da će klimatske promene promeniti raspon postojećih vrsta, potencijalno dovodeći nove domaćine u kontakt s drevnim virusima ili bakterijama.

"Jedini zaključak koji možemo sa sigurnošću izneti je da s porastom temperatura raste i rizik od prelivanja u ovoj prirodnoj sredini.

Hoće li to dovesti do pandemije? Ne znamo", dodao je Aris-Brosoua

Istraživanje naziva Viral spillover risk increases with climate change in High Arctic lake sediments objavljeno je u časopisu Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences.